Công tố viên Mỹ triệu tập nhà báo New York Times trong vụ điều tra rò rỉ thông tin mật

Các công tố viên liên bang tại Manhattan đã ban hành trát đòi hầu tòa đối với 5 nhà báo của The New York Times, yêu cầu họ phải ra làm chứng trước một đại bồi thẩm đoàn. Động thái này diễn ra sau khi tờ báo đăng tải thông tin về những lo ngại an ninh liên quan đến chuyên cơ Air Force One mới của Tổng thống Donald Trump.

Diễn biến vụ việc

Theo The New York Times, Biện lý Hoa Kỳ tại Manhattan, Jay Clayton, đã ban hành các trát đòi hầu tòa vào thứ Sáu, yêu cầu các nhà báo phải có mặt vào thứ Tư. Trong một email nội bộ được Reuters xem xét, Tổng biên tập Joe Kahn cho biết các nhà báo bị triệu tập "sau khi họ đưa tin về những thiếu sót an ninh của chiếc máy bay do Qatar tài trợ, buộc tổng thống phải sử dụng một máy bay cũ hơn của chính phủ cho chuyến công du quốc tế gần đây".

Phía The New York Times đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Luật sư hàng đầu của tờ báo gọi đây là một nỗ lực trắng trợn nhằm đe dọa các nhà báo và tuyên bố sẽ kháng cáo. Trong khi đó, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ không xác nhận hay phủ nhận thông tin về các trát đòi, nhưng cho biết họ đang nhắm đến những người làm rò rỉ thông tin mật, chứ không phải các nhà báo.

Bối cảnh pháp lý và tiền lệ

Tại Hoa Kỳ, các nhà báo có sự bảo vệ pháp lý hạn chế trước các trát đòi hầu tòa của liên bang. Tòa án Tối cao đã phán quyết rằng Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp, đảm bảo quyền tự do báo chí, không cho phép các phóng viên từ chối trát đòi trừ khi chúng được ban hành với mục đích xấu hoặc để quấy rối.

Ad

• Đặc quyền có điều kiện: Các tòa án liên bang công nhận một "đặc quyền có điều kiện", cân nhắc giữa nhu cầu thu thập thông tin cho vụ án và quyền tự do báo chí. Sự bảo vệ này mạnh nhất trong các vụ kiện dân sự và yếu nhất trong các cuộc điều tra của đại bồi thẩm đoàn hình sự.
• Thiếu luật liên bang: Nhiều tiểu bang, bao gồm New York, có "luật khiên" (shield laws) để bảo vệ nguồn tin của nhà báo. Tuy nhiên, không có luật tương đương ở cấp liên bang, và luật của tiểu bang không áp dụng cho trát đòi liên bang.

Việc triệu tập nhà báo đòi hỏi sự chấp thuận ở cấp cao nhất và tuân theo các chính sách của Bộ Tư pháp. Tuy nhiên, các nhóm bảo vệ báo chí cho rằng chính quyền của ông Trump đã sử dụng các biện pháp này một cách quá mức, bao gồm cả với các nhà báo của The Washington Post và The Wall Street Journal.

Hướng đi tiếp theo và rủi ro tiềm tàng

The New York Times tuyên bố sẽ đấu tranh pháp lý để chống lại các trát đòi này. Tờ báo có thể yêu cầu thẩm phán hủy bỏ các trát đòi với lập luận rằng chúng có phạm vi quá rộng, được ban hành với mục đích xấu hoặc vi phạm các biện pháp bảo vệ của Tu chính án thứ nhất. Họ cũng có thể lập luận rằng Bộ Tư pháp đã vi phạm chính sách nội bộ của mình, vốn yêu cầu phải cân nhắc kỹ lưỡng và đàm phán với các cơ quan báo chí trước tiên.

Nếu các nhà báo từ chối làm chứng sau khi được miễn trừ truy tố, họ có thể bị buộc tội coi thường tòa án. Hậu quả có thể là bị phạt tiền hoặc ngồi tù cho đến khi họ tuân thủ yêu cầu của tòa. Đây là một rủi ro pháp lý nghiêm trọng, đặt ra thách thức lớn đối với quyền tự do báo chí và nghĩa vụ bảo vệ nguồn tin của các nhà báo.