Các nước đang phát triển đối mặt 'gánh nặng kép': Béo phì ở trẻ em vượt qua suy dinh dưỡng

Các quốc gia đang phát triển trên khắp châu Phi, châu Á và Nam Mỹ đang phải đối mặt với một nghịch lý sức khỏe ngày càng gia tăng, được gọi là "gánh nặng kép": tỷ lệ béo phì ở trẻ em tăng vọt trong khi tỷ lệ suy dinh dưỡng vẫn ở mức cao. Theo một phân tích dữ liệu toàn cầu, Indonesia đã trở thành quốc gia đông dân nhất sau Trung Quốc và Hoa Kỳ vượt qua ngưỡng mà béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên trở nên phổ biến hơn suy dinh dưỡng.

Tâm chấn của đại dịch béo phì dịch chuyển

Một dự án có sự tham gia của hơn 1.000 nhà khoa học theo dõi các thách thức dinh dưỡng ở trẻ em từ 5-19 tuổi tại 200 quốc gia cho thấy tâm chấn của đại dịch béo phì ở trẻ em đang dịch chuyển sang các nước có thu nhập thấp và trung bình. Các kết quả mới nhất, được công bố trên tạp chí khoa học *Nature*, chỉ ra rằng tốc độ gia tăng tỷ lệ béo phì đang nhanh hơn ở các quốc gia này trong khi lại chậm lại hoặc ổn định ở các nước giàu có.

Theo dự án được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hậu thuẫn, các dữ liệu đáng chú ý bao gồm:

• Giai đoạn 2023-2024, tỷ lệ béo phì ở bé trai tăng nhanh nhất ở Peru, đạt 19% từ mức dưới 8% vào năm 2010.
• Tại Indonesia, tỷ lệ béo phì ở cả bé trai và bé gái đã tăng hơn nửa điểm phần trăm vào năm 2024, mức tăng tuyệt đối lớn nhất từ trước đến nay.
• Lần đầu tiên vào năm ngoái, tỷ lệ béo phì ở trẻ em trong độ tuổi đi học trên toàn cầu đã vượt qua tỷ lệ suy dinh dưỡng, theo phân tích của UNICEF.

Tiến sĩ Zulfiqar Bhutta, chủ nhiệm khoa sức khỏe trẻ em toàn cầu tại Bệnh viện Nhi ở Toronto, cảnh báo rằng những thành tựu về sức khỏe có thể "bị cuốn trôi bởi cơn sóng thần của các bệnh không lây nhiễm" do béo phì gây ra.

Nguyên nhân và gánh nặng kinh tế

Ad

Sự gia tăng béo phì được thúc đẩy bởi sự "chuyển đổi dinh dưỡng" nhanh chóng – từ tình trạng khan hiếm lương thực sang dư thừa thực phẩm chế biến sẵn giá rẻ, nhiều đường và chất béo. Quá trình chuyển đổi này chỉ mất chưa đầy 20 năm ở các nước có thu nhập trung bình, so với nhiều thập kỷ ở Hoa Kỳ và châu Âu.

Một phân tích của Sáng kiến Tiếp cận Dinh dưỡng cho thấy chỉ 21% sản phẩm thực phẩm bán trong các cửa hàng tạp hóa hiện đại của Indonesia đạt ngưỡng "lành mạnh", thấp hơn nhiều so với mức trung bình 41% ở các quốc gia khác. Tình trạng này dẫn đến các hệ lụy kinh tế nghiêm trọng:

• WHO dự báo chi phí toàn cầu liên quan đến thừa cân và béo phì có thể lên tới 3 nghìn tỷ USD vào năm 2030.
• Riêng tại Indonesia, Liên đoàn Béo phì Thế giới ước tính chi phí này có thể tăng từ 17,5 tỷ USD năm 2019 lên gần 47 tỷ USD vào năm 2060.

Thách thức về chính sách và nhận thức

Bất chấp các số liệu đáng báo động, nhận thức về béo phì như một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng vẫn còn hạn chế. Bộ trưởng Y tế Indonesia, ông Budi Gunadi Sadikin, nói với Reuters rằng ông nhận thấy béo phì đang gia tăng nhưng cho rằng đây "chủ yếu là vấn đề của các nước phát triển".

Trong khi đó, các chuyên gia y tế trong nước lại cảnh báo về một "quả bom hẹn giờ sắp phát nổ". Tỷ lệ bệnh tiểu đường, một căn bệnh liên quan chặt chẽ đến béo phì, ở người Indonesia trên 15 tuổi đã tăng hơn gấp đôi kể từ năm 2011. Các biện pháp chính sách như thuế đối với đồ uống có đường đã nhiều lần bị hoãn, và hệ thống dán nhãn thực phẩm mới cho phép các nhà sản xuất có hai năm để tuân thủ. Điều này cho thấy một khoảng cách lớn giữa quy mô của cuộc khủng hoảng và các phản ứng chính sách hiện tại.