วิกฤตสุขภาพเด็กในประเทศกำลังพัฒนา: จากภาวะขาดสารอาหารสู่โรคอ้วน

ประเทศกำลังพัฒนาทั่วโลกกำลังเผชิญกับวิกฤตสุขภาพเด็กในรูปแบบใหม่ที่เรียกว่า "ภาระซ้อน" (double burden) ซึ่งเป็นการต่อสู้กับภาวะทุพโภชนาการที่ยังคงมีอยู่ ควบคู่ไปกับการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของภาวะโรคอ้วนในเด็ก โดยศูนย์กลางของการระบาดได้เคลื่อนย้ายจากประเทศร่ำรวยมาสู่ประเทศในแอฟริกา เอเชีย และอเมริกาใต้

จุดศูนย์กลางใหม่ของโรคอ้วนในเด็ก

ข้อมูลจากการวิจัยล่าสุดซึ่งได้รับการสนับสนุนจากองค์การอนามัยโลก (WHO) และตีพิมพ์ในวารสาร Nature ชี้ให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงที่น่ากังวลนี้ โครงการดังกล่าวซึ่งมีนักวิทยาศาสตร์กว่า 1,000 คนร่วมติดตามภาวะโภชนาการของเด็กอายุ 5-19 ปีใน 200 ประเทศ พบว่าอัตราการเติบโตของโรคอ้วนในเด็กกำลังเร่งตัวขึ้นในประเทศรายได้น้อยและปานกลาง ขณะที่ชะลอตัวหรือคงที่ในประเทศที่ร่ำรวยกว่า

• เปรู: อัตราโรคอ้วนในเด็กชายเพิ่มขึ้นเร็วที่สุด แตะระดับ 19% ในปี 2023-2024 จากไม่ถึง 8% ในปี 2010
• ตองกาและซามัว: อัตราโรคอ้วนในเด็กหญิงเพิ่มขึ้นเร็วที่สุด
• อินโดนีเซีย: ความชุกของโรคอ้วนทั้งในเด็กชายและเด็กหญิงเพิ่มขึ้นมากกว่า 0.5% ในปี 2024 ซึ่งเป็นการเพิ่มขึ้นแบบสัมบูรณ์ที่มากที่สุดเท่าที่เคยมีมา

ข้อมูลจาก UNICEF ยังระบุว่า ในปีที่ผ่านมาเป็นครั้งแรกที่อัตราโรคอ้วนในเด็กวัยเรียนทั่วโลกสูงกว่าอัตราภาวะทุพโภชนาการแล้ว อินโดนีเซียถือเป็นประเทศที่มีประชากรมากที่สุดที่ก้าวข้ามเกณฑ์นี้ ต่อจากจีนและสหรัฐอเมริกา

ผลกระทบทางเศรษฐกิจและ "สึนามิของโรคไม่ติดต่อ"

ผู้เชี่ยวชาญด้านสาธารณสุขเตือนว่า การเพิ่มขึ้นของโรคอ้วนในเด็กอาจกลายเป็น "ระเบิดเวลาที่พร้อมจะปะทุ" และสร้างผลกระทบทางเศรษฐกิจมหาศาล ภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนมีความเชื่อมโยงโดยตรงกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน และหอบหืด ซึ่งจะสร้างภาระค่าใช้จ่ายด้านการรักษาพยาบาลในระยะยาว

Ad

องค์การอนามัยโลกคาดการณ์ว่าค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องกับภาวะน้ำหนักเกินและโรคอ้วนทั่วโลกอาจสูงถึง 3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในปี 2030 ขณะที่ World Obesity Federation ประเมินว่าเฉพาะในอินโดนีเซีย ค่าใช้จ่ายอาจพุ่งขึ้นจาก 1.75 หมื่นล้านดอลลาร์ในปี 2019 เป็นเกือบ 4.7 หมื่นล้านดอลลาร์ ในปี 2030

ดร. ซัลฟิการ์ บุตตา ประธานแผนกสุขภาพเด็กโลกที่ Hospital for Sick Children ในโทรอนโต แคนาดา กล่าวว่า "ความสำเร็จทั้งหมดที่เราเคยมีในด้านสาธารณสุขกำลังจะถูกกลืนหายไปโดยสึนามิของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง"

การเปลี่ยนผ่านทางโภชนาการและความท้าทายเชิงนโยบาย

ปรากฏการณ์นี้เกิดจาก "การเปลี่ยนผ่านทางโภชนาการ" (nutrition transition) ที่เกิดขึ้นอย่างรวดเร็วในประเทศรายได้ปานกลาง ซึ่งเปลี่ยนจากภาวะขาดแคลนอาหารไปสู่การมีอาหารแปรรูปราคาถูกที่อุดมด้วยไขมันและน้ำตาลอย่างล้นเหลือ การเปลี่ยนแปลงนี้ใช้เวลาไม่ถึง 20 ปี เทียบกับหลายทศวรรษในสหรัฐอเมริกาและยุโรป

ข้อมูลจาก Access to Nutrition Initiative ระบุว่า มีผลิตภัณฑ์อาหารเพียง 21% ที่จำหน่ายในร้านค้าของอินโดนีเซียที่จัดว่า "ดีต่อสุขภาพ" ซึ่งต่ำกว่าค่าเฉลี่ย 41% ในประเทศอื่น ๆ อย่างมาก อย่างไรก็ตาม การตอบสนองเชิงนโยบายยังคงมีความท้าทาย รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขของอินโดนีเซียยอมรับว่าโรคอ้วนกำลังเพิ่มขึ้น แต่ยังไม่ถือเป็นปัญหาสุขภาพอันดับต้นๆ ของประเทศ ขณะที่มาตรการอย่างภาษีเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลก็ถูกเลื่อนออกไปหลายครั้ง