Ngoại lệ cấm vận của Mỹ tạo ra thị trường nhiên liệu tư nhân hỗn loạn tại Cuba

Một ngoại lệ trong lệnh cấm vận dầu mỏ của Washington đối với Cuba đang cho phép các công ty Mỹ lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ bán nhiên liệu cho các doanh nghiệp tư nhân tại đảo quốc này. Động thái này đã tạo ra một thị trường chợ đen hỗn loạn và hé lộ những rạn nứt đầu tiên của chủ nghĩa tư bản trong ngành năng lượng do nhà nước kiểm soát chặt chẽ.

Thị trường chợ đen và chênh lệch giàu nghèo

Theo ghi nhận của Reuters, việc nguồn cung từ các nhà cung cấp truyền thống như Venezuela và Mexico bị cắt đột ngột đã khiến Cuba rơi vào khủng hoảng năng lượng. Tuy nhiên, ngoại lệ thương mại của Mỹ đã cho phép một lượng nhỏ xăng và dầu diesel tiếp cận các nhà hàng, nhà bán lẻ và taxi tư nhân. Từ tháng 2 đến tháng 5, khoảng 900.000 thùng nhiên liệu của Mỹ đã được nhập khẩu, đủ để đáp ứng nhu cầu của cả nước trong khoảng chín ngày.

Sự xuất hiện của nguồn cung mới này đã ngay lập tức hình thành một thị trường bán lại sôi động. Nhiên liệu được rao bán trên các nhóm WhatsApp và mạng xã hội, thậm chí được tích trữ trong các căn hộ bất chấp rủi ro. Giá trên thị trường chợ đen có thời điểm lên tới mức đỉnh 10 USD/lít (tương đương 38 USD/gallon) vào mùa xuân, trước khi hạ nhiệt khi lượng nhập khẩu tăng lên.

Sự thay đổi này làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Trong khi những người có đủ khả năng tài chính có thể mua xăng chợ đen để chạy xe và máy phát điện, phần lớn người dân phải đối mặt với sự sụp đổ của hệ thống giao thông công cộng. Một chuyến xe buýt có giá 2 peso trở nên khan hiếm, trong khi một chuyến taxi tương tự có thể tốn tới 1.000 peso do tài xế phải mua nhiên liệu với giá cao. Với mức lương trung bình của nhà nước chỉ khoảng 10 USD/tháng, nhiên liệu nhập khẩu là một thứ xa xỉ ngoài tầm với của đại đa số người dân.

Phản ứng của chính phủ và những cải cách kinh tế

Ad

Đối mặt với nguy cơ tê liệt kinh tế, chính phủ Cuba đã có những động thái điều chỉnh. Vào tháng 2, lần đầu tiên các doanh nghiệp tư nhân được phép nhập khẩu nhiên liệu để tự sử dụng. Đến tháng 6, các nhà lập pháp Cuba đã thông qua một gói cải cách kinh tế sâu rộng, mở đường cho các nhà đầu tư tư nhân và nước ngoài tham gia vào lĩnh vực năng lượng.

Thủ tướng Manuel Marrero Cruz vào cuối tháng 7 cho biết Cuba đã phê duyệt dự án đầu tư nước ngoài đầu tiên chuyên nhập khẩu và bán nhiên liệu trên đảo, dù không nêu tên công ty. Gần 200 doanh nghiệp Cuba cũng đã được cấp phép phân phối nhiên liệu bán buôn cho các công ty tư nhân khác.

Rủi ro và thách thức phía trước

Hoạt động kinh doanh mới này tiềm ẩn nhiều rủi ro. Theo quy định của Mỹ, nhiên liệu chỉ được dành cho khu vực tư nhân và không được rơi vào tay chính phủ Cuba. Tuy nhiên, việc giám sát rất lỏng lẻo, theo ông Jorge Piñon, một chuyên gia về năng lượng Cuba tại Đại học Texas ở Austin. Hơn nữa, toàn bộ nhiên liệu nhập khẩu đều phải đi qua các cảng và kho chứa do nhà nước Cuba vận hành – vốn là các thực thể đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ, tạo ra rủi ro tuân thủ cho các công ty Mỹ.

Tổng thống Cuba Miguel Diaz-Canel đã lên án lệnh cấm vận của Washington là một "cuộc bao vây diệt chủng" và khẳng định các cải cách kinh tế không phải để làm hài lòng Mỹ, đồng thời cam kết sẽ không có "tư nhân hóa ồ ạt tài sản quốc gia". Nhà xã hội học Mayra Espina nhận định rằng nguồn cung nhiên liệu nhỏ giọt từ Mỹ đã giúp đất nước tránh khỏi tê liệt hoàn toàn, nhưng đối với đại đa số người dân, "nó đang làm gia tăng và củng cố thêm sự bất bình đẳng."