สหรัฐฯ จ่ออนุมัติซาอุฯ เสริมสมรรถนะยูเรเนียม จุดชนวนความกังวลการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์

รัฐบาลสหรัฐฯ ภายใต้การนำของทรัมป์ กำลังสนับสนุนข้อตกลงความร่วมมือด้านพลังงานนิวเคลียร์กับซาอุดีอาระเบีย ซึ่งจะอนุญาตให้ราชอาณาจักรสามารถเสริมสมรรถนะยูเรเนียมและแปรรูปเชื้อเพลิงนิวเคลียร์ใช้แล้วได้เอง แหล่งข่าว 2 รายเปิดเผยกับรอยเตอร์ ความเคลื่อนไหวดังกล่าวได้จุดชนวนความกังวลอย่างกว้างขวางเกี่ยวกับการแพร่ขยายอาวุธนิวเคลียร์ในภูมิภาคตะวันออกกลาง

ข้อตกลงที่ขาด 'มาตรฐานทองคำ'

ประเด็นสำคัญที่สร้างความกังวลคือ ข้อตกลงฉบับนี้ไม่ได้รวมสิ่งที่เรียกว่า "มาตรฐานทองคำ" (gold standard) ซึ่งเป็นข้อกำหนดที่สหรัฐฯ มักใช้กับประเทศคู่สัญญา เพื่อห้ามไม่ให้มีการเสริมสมรรถนะยูเรเนียมหรือแปรรูปเชื้อเพลิงใช้แล้ว อันเป็นสองช่องทางหลักที่สามารถนำไปสู่การผลิตวัสดุสำหรับหัวรบนิวเคลียร์ได้

แหล่งข่าวระบุว่า ข้อตกลงดังกล่าวยังขาด "พิธีสารเพิ่มเติม" (additional protocol) ที่จะให้อำนาจผู้ตรวจสอบจากนานาชาติในการเข้าถึงและตรวจสอบเพิ่มเติมได้ การละเว้นมาตรการป้องกันที่สำคัญเหล่านี้มีแนวโน้มที่จะสร้างความกังวลให้กับพันธมิตรของสหรัฐฯ ในภูมิภาค โดยเฉพาะอิสราเอล และอาจเผชิญกับการต่อต้านอย่างหนักในรัฐสภาสหรัฐฯ

เป้าหมายของซาอุดีอาระเบียและผลประโยชน์ของสหรัฐฯ

ซาอุดีอาระเบีย ซึ่งเป็นผู้ส่งออกน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของโลก ต้องการพัฒนาโครงการพลังงานนิวเคลียร์เพื่อเป้าหมายหลายประการภายใต้แผน Vision 2030 ของมกุฎราชกุมารโมฮัมเหม็ด บิน ซัลมาน ได้แก่:

Ad

• ลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์
• ลดการพึ่งพิงการใช้น้ำมันดิบในการผลิตไฟฟ้า ซึ่งปัจจุบันมีการใช้ถึง 1.4 ล้านบาร์เรลต่อวัน ในช่วงที่มีความต้องการสูงสุด
• เพิ่มปริมาณน้ำมันดิบสำหรับการส่งออก เพื่อสร้างรายได้ให้ประเทศมากขึ้น

สำหรับสหรัฐฯ ข้อตกลงนี้มอบผลประโยชน์ทั้งในเชิงพาณิชย์และยุทธศาสตร์ โดยจะเปิดทางให้บริษัทสัญชาติอเมริกันมีโอกาสสูงที่จะชนะสัญญาการก่อสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์มูลค่ามหาศาลในซาอุดีอาระเบีย นอกจากนี้ การเข้าไปมีส่วนร่วมยังช่วยให้สหรัฐฯ สามารถติดตามและมีข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับโครงการนิวเคลียร์ของซาอุฯ ซึ่งอาจช่วยลดความกังวลเรื่องการพัฒนาอาวุธได้ในระดับหนึ่ง

ความเสี่ยงและทางเลือกอื่น

นักวิเคราะห์และนักการเมืองบางส่วนมองว่า การอนุญาตให้ซาอุดีอาระเบียเสริมสมรรถนะยูเรเนียมได้นั้น เป็นการสร้างความเสี่ยงต่อเสถียรภาพในภูมิภาค โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อซาอุฯ เคยประกาศว่าหากอิหร่านมีอาวุธนิวเคลียร์ ซาอุฯ ก็จำเป็นต้องมีเช่นกัน สิ่งนี้อาจนำไปสู่การแข่งขันสะสมอาวุธนิวเคลียร์ในตะวันออกกลาง

หากข้อตกลงกับสหรัฐฯ ไม่ประสบความสำเร็จ ซาอุดีอาระเบียยังมีทางเลือกอื่นอีกหลายทาง โดยมีรายงานว่าบริษัท China National Nuclear Corp (CNNC) ของจีนได้ยื่นข้อเสนอสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์แล้ว ขณะที่ Rosatom ของรัสเซีย เกาหลีใต้ และฝรั่งเศส ต่างก็แสดงความสนใจที่จะเป็นพันธมิตรในโครงการนี้เช่นกัน