Thỏa thuận hạt nhân Mỹ-Saudi gây lo ngại về phổ biến vũ khí tại Trung Đông

Chính quyền Mỹ được cho là đang ủng hộ một thỏa thuận hợp tác hạt nhân với Saudi Arabia mà không bao gồm các điều khoản cấm Riyadh làm giàu uranium và xử lý nhiên liệu đã qua sử dụng. Theo hai nguồn tin của Reuters, động thái này đang làm dấy lên mối lo ngại sâu sắc về nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân tại một trong những khu vực bất ổn nhất thế giới.

Trọng tâm của sự bất đồng

Trong nhiều năm, Washington và Riyadh đã đàm phán về một thỏa thuận cho phép Saudi Arabia tiếp cận công nghệ hạt nhân của Mỹ, đồng thời mở đường cho các công ty Mỹ giành được các hợp đồng xây dựng nhà máy điện hạt nhân tại vương quốc này.

Tuy nhiên, điểm gây tranh cãi nhất là việc thỏa thuận được đề xuất dường như đã loại bỏ "tiêu chuẩn vàng". Đây là một điều khoản mà Mỹ thường yêu cầu, trong đó cấm các quốc gia đối tác tự làm giàu uranium hoặc tái xử lý plutonium – hai con đường tiềm năng để chế tạo vật liệu cho đầu đạn hạt nhân. Việc thiếu đi hàng rào bảo vệ quan trọng này có thể gây ra phản ứng tiêu cực từ các đồng minh của Mỹ trong khu vực, bao gồm Israel, và cả sự phản đối từ Quốc hội Mỹ.

Động lực của các bên

Đối với Saudi Arabia, chương trình hạt nhân dân sự là một phần quan trọng trong kế hoạch Tầm nhìn 2030 của Thái tử Mohammed bin Salman. Mục tiêu là:

Ad

• Giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ để phát điện, đặc biệt cho các hoạt động tiêu tốn nhiều năng lượng như khử mặn nước biển và điều hòa không khí.
• Giải phóng thêm dầu thô cho xuất khẩu, tối đa hóa doanh thu.
• Về mặt địa chính trị, Riyadh cũng tuyên bố rằng nếu đối thủ Iran phát triển vũ khí hạt nhân, họ cũng sẽ làm điều tương tự, làm gia tăng lo ngại về tham vọng thực sự của vương quốc.

Về phía Hoa Kỳ, một thỏa thuận như vậy mang lại lợi ích cả về chiến lược và thương mại. Nó không chỉ giúp các tập đoàn công nghiệp Mỹ giành được các hợp đồng béo bở mà còn cho phép Washington có được cái nhìn sâu sắc và một mức độ ảnh hưởng nhất định đối với chương trình hạt nhân của Saudi, có thể giúp giảm bớt lo ngại về phổ biến vũ khí.

Rủi ro và các lựa chọn thay thế

Nguy cơ lớn nhất là việc cho phép Saudi Arabia làm giàu uranium có thể châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang trong khu vực. Các nhà phân tích lo ngại rằng các quốc gia khác có thể sẽ tìm cách theo đuổi các chương trình tương tự, làm xói mòn Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT).

Nếu thỏa thuận với Mỹ không thành, Saudi Arabia vẫn có nhiều lựa chọn khác. Các tập đoàn nhà nước từ Trung Quốc (CNNC) và Nga (Rosatom) đã bày tỏ sự quan tâm. Các quốc gia khác có công nghệ tiên tiến như Hàn Quốc và Pháp cũng là những đối tác tiềm năng. Điều này mang lại cho Riyadh đòn bẩy đáng kể trong các cuộc đàm phán và cho thấy chương trình hạt nhân của họ có thể sẽ tiếp tục, dù có sự tham gia của Mỹ hay không.