Dự án điện của xAI (Elon Musk) hoạt động không phép, gây ô nhiễm tại các cộng đồng da màu

Công ty trí tuệ nhân tạo xAI của Elon Musk đã lắp đặt 59 tua-bin chạy bằng khí tự nhiên cho trung tâm dữ liệu Colossus 2 tại Tennessee mà không có giấy phép không khí sạch của liên bang. Theo một phân tích của Reuters dựa trên dữ liệu chính phủ và thông tin từ các cơ quan quản lý, lượng phát thải tiềm năng từ các tua-bin này vượt xa ngưỡng yêu cầu cấp phép, và chúng được đặt gần các cộng đồng chủ yếu là người da màu, nơi tỷ lệ mắc các bệnh về phổi vốn đã cao một cách bất thường.

Quy mô và tác động môi trường

Phân tích của Reuters cho thấy số lượng tua-bin không phép trên thực tế cao gần gấp đôi con số mà xAI đã công khai thừa nhận trước đó. Công ty đã lắp đặt ít nhất 57 trong số 59 tua-bin này tại Mississippi, ngay sát biên giới với Tennessee nơi đặt trung tâm dữ liệu.

Các chuyên gia cho rằng đây là một mức độ lắp đặt điện khí "sau công tơ" (behind-the-meter) chưa từng có tại một địa điểm duy nhất. Dựa trên thông số kỹ thuật của nhà sản xuất, Reuters tính toán rằng chỉ một nửa số tua-bin này có thể phát thải hàng năm:

• Gần 2.500 tấn oxit nitơ (NOx), góp phần gây ra sương mù và viêm đường hô hấp.
• 4.000 tấn carbon monoxide (CO), chất làm cơ thể thiếu oxy.
• 22 tấn formaldehyde, một chất gây ung thư.

Lượng phát thải tiềm năng này vượt xa ngưỡng 100 tấn/năm của Đạo luật Không khí Sạch (Clean Air Act), vốn yêu cầu phải có giấy phép và quy trình đánh giá nghiêm ngặt. Nicholas Mailloux, một nhà nghiên cứu tại Đại học Wisconsin-Madison, nhận định lượng phát thải NOx này có thể đặt cơ sở của xAI ngang hàng với 25 nhà máy điện khí gây ô nhiễm nặng nhất tại Hoa Kỳ.

Gánh nặng cho cộng đồng địa phương

Phát hiện này làm dấy lên cuộc tranh luận về công lý môi trường, khi sự bùng nổ của AI có thể đang tạo ra gánh nặng ô nhiễm không cân xứng cho các cộng đồng da màu. Theo phân tích dữ liệu điều tra dân số của Reuters, khu vực gần cơ sở này có tỷ lệ cư dân da màu cao hơn đáng kể so với mức trung bình của toàn hạt.

Ad

• Tại hạt DeSoto, Mississippi (nơi đặt các tua-bin), khoảng 46% cư dân trong bán kính 5 dặm là người da màu, so với 33% trên toàn hạt.
• Tại Tennessee, khoảng 94% cư dân trong bán kính 5 dặm là người da màu, so với 52% tại hạt Shelby xung quanh.

Thêm vào đó, dữ liệu từ Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) cho thấy các cộng đồng này vốn đã phải đối mặt với tỷ lệ mắc bệnh hen suyễn và bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) cao hơn mức trung bình. Cư dân địa phương cũng phàn nàn về tiếng ồn liên tục từ các tua-bin, ví như tiếng động cơ phản lực.

Tranh cãi pháp lý và phản ứng của cơ quan quản lý

Các nhóm dân quyền, bao gồm NAACP và Trung tâm Luật Môi trường miền Nam (SELC), đã đệ đơn kiện xAI vào tháng 4 để yêu cầu ngừng hoạt động, cho rằng đây là một "sự vi phạm Đạo luật Không khí Sạch cực kỳ lớn, đe dọa sức khỏe cộng đồng".

Phía xAI và các cơ quan quản lý môi trường Mississippi (MDEQ) lập luận rằng các tua-bin này được miễn trừ vì chúng là thiết bị "di động" và dự định hoạt động tại chỗ dưới một năm. Tuy nhiên, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) vào tháng 1 đã tuyên bố rằng ngay cả các tua-bin tạm thời cũng phải có giấy phép nếu vượt ngưỡng phát thải.

Sự việc trở nên phức tạp hơn khi Bộ Tư pháp Hoa Kỳ vào tháng 6 đã can thiệp vào vụ kiện, cho rằng việc hạn chế các tua-bin có thể đe dọa lợi ích an ninh quốc gia vì hệ thống của xAI hỗ trợ các hoạt động của quân đội Hoa Kỳ. Vụ kiện này có thể tạo ra một tiền lệ quan trọng về cách luật môi trường được áp dụng cho ngành công nghiệp AI đang phát triển nhanh chóng và tiêu tốn nhiều năng lượng.