Cuộc đấu tranh của người Mapuche tại Chile thay đổi dưới áp lực chính trị và kinh tế

Cuộc đấu tranh giành lại đất đai của tổ tiên kéo dài hàng thập kỷ của người Mapuche ở Chile đang bước vào một giai đoạn mới đầy khó khăn. Dưới áp lực ngày càng tăng từ chính phủ, bao gồm các bản án tù nghiêm khắc và sự hiện diện quân sự, một thế hệ trẻ đang tìm kiếm những con đường mới để tiếp nối cuộc đấu tranh, chuyển từ đối đầu trực tiếp sang các chiến dịch pháp lý và môi trường.

Áp lực gia tăng từ chính phủ

Kể từ khi Tổng thống cực hữu José Antonio Kast nhậm chức, chính phủ Chile đã áp dụng một lập trường cứng rắn hơn đối với các cuộc xung đột ở miền nam. Tình trạng khẩn cấp, được ban bố từ năm 2022, đã được gia hạn hàng chục lần, cho phép triển khai quân đội và xe bọc thép đến khu vực. Theo các nhà lãnh đạo Mapuche, điều này đã dẫn đến việc quân sự hóa ngày càng gia tăng và các hoạt động truy tố khắc nghiệt hơn.

Một trong những vụ việc nổi bật nhất là bản án 23 năm tù đối với Hector Llaitul, người sáng lập tổ chức chiến binh có ảnh hưởng nhất, Coordinadora Arauco-Malleco (CAM). Gần đây, con trai ông, Pelentaro Llaitul, cùng bốn thanh niên Mapuche khác cũng bị kết án từ 14 đến 16 năm tù vì tham gia vào một vụ tấn công vào một đồn điền lâm nghiệp. Chính quyền cho rằng các bản án này là một bước quan trọng để giảm bạo lực, trong khi các nhà hoạt động Mapuche lên án đây là một hình thức đàn áp chính trị.

Sự thay đổi trong chiến lược đấu tranh

Đối mặt với sự trấn áp mạnh mẽ, chiến lược của người Mapuche đang có sự thay đổi rõ rệt giữa các thế hệ. Các nhóm như CAM từ lâu đã chủ trương giành lại lãnh thổ "từng mét một" thông qua các hành động chiếm đóng và phá hoại tài sản của các công ty, nhưng không nhắm vào con người.

Tuy nhiên, thế hệ trẻ đang ngày càng lựa chọn các phương pháp khác. Một ví dụ điển hình là gia đình Llaitul. Trong khi người con trai cả Ernesto cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh theo cách truyền thống, người con trai út Weftui, 20 tuổi, lại là sinh viên luật tại một trong những trường đại học hàng đầu của Chile. Anh xem việc vận động pháp lý là một con đường để bảo vệ các tù nhân Mapuche và đất đai của tổ tiên.

Ad

Từ lâm nghiệp đến năng lượng

Cuộc đấu tranh cũng đang mở rộng sang các mặt trận mới. Tại vùng núi Alto Biobio, Millaray Suarez, một "machi" (người chữa bệnh tâm linh) 20 tuổi, đang tập trung vào việc bảo vệ sông ngòi và rừng cây khỏi các dự án năng lượng mới. Gia đình cô đang phản đối dự án đập thủy điện Rucalhue trên sông Biobio, do công ty Three Gorges của Trung Quốc xây dựng, vì lo ngại dự án sẽ làm ngập các khu rừng có nhiều loại cây thuốc quý hiếm.

Bối cảnh lịch sử và kinh tế

Người Mapuche là nhóm bản địa lớn nhất Chile, chiếm gần 9% dân số, tương đương khoảng 1,6 triệu người. Họ là nhóm bản địa duy nhất ở châu Mỹ đã đàm phán một hiệp ước độc lập với Tây Ban Nha. Tuy nhiên, việc mất đất đã tăng tốc trong thế kỷ 19 và dưới chế độ độc tài Augusto Pinochet (1973-1990), khi nhiều vùng đất rộng lớn được chuyển giao cho các công ty lâm nghiệp.

• Theo thống kê của các nhóm bản địa, khoảng 150.000 hecta đất ở miền nam đang do các cộng đồng Mapuche chiếm giữ.
• Một nghiên cứu của hiệp hội doanh nghiệp địa phương ước tính rằng 12.700 hecta trong số đó gần như nằm ngoài tầm kiểm soát của cảnh sát và chính quyền.

Sự chuyển đổi trong cuộc đấu tranh của người Mapuche từ việc đối đầu với các công ty lâm nghiệp sang thách thức các dự án năng lượng quốc tế cho thấy một sự thay đổi phức tạp, khi các lợi ích kinh tế toàn cầu ngày càng hướng đến các nguồn tài nguyên ở miền nam Chile.