AI và thị trường tài chính: Hiệu quả hơn nhưng rủi ro cực đoan lớn hơn

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm cho thị trường tài chính trở nên hiệu quả hơn ở nhiều khía cạnh, nhưng đồng thời cũng mang đến những rủi ro mới có thể khuếch đại sự biến động và gây ra các đợt xáo trộn thị trường. Đây là nhận định chính trong một ghi chú nghiên cứu được công bố bởi Bernstein.

AI giúp thị trường hiệu quả hơn

Ở cấp độ doanh nghiệp, AI đang nâng cao hiệu quả thị trường bằng cách xử lý báo cáo tài chính, hồ sơ pháp lý và các bộ dữ liệu thay thế nhanh hơn nhiều so với các nhà phân tích con người. Theo Bernstein, điều này giúp thu hẹp khoảng cách thông tin, cải thiện quá trình khám phá giá và giảm mức độ bất ngờ về lợi nhuận khi dự báo của các nhà phân tích hội tụ nhanh hơn với kết quả thực tế.

Ngoài việc phân tích nhanh hơn, AI còn đang định hình lại quy trình nghiên cứu. Các quy trình làm việc tự động giúp cắt giảm thời gian cần thiết để xem xét kết quả kinh doanh, cập nhật mô hình tài chính và bắt đầu theo dõi một cổ phiếu mới. Điều này cho phép các nhà phân tích bao quát được nhiều công ty hơn, đặc biệt là sự gia tăng đáng kể trong việc theo dõi các công ty vốn hóa nhỏ tại các thị trường mới nổi trong năm qua.

Những rủi ro tiềm ẩn mới

Tuy nhiên, việc áp dụng rộng rãi các mô hình AI tương tự có thể tạo ra những lỗ hổng mới. Khi ngày càng nhiều nhà đầu tư dựa vào các công cụ tương tự được huấn luyện trên các bộ dữ liệu trùng lặp, các tín hiệu giao dịch có thể trở nên đồng bộ hóa cao độ. Báo cáo cảnh báo rằng điều này khuyến khích các vị thế tập trung (crowded positions) và làm cho các đợt đảo chiều của thị trường trở nên nghiêm trọng hơn trong giai đoạn căng thẳng.

Báo cáo cũng chỉ ra một vấn đề khác được gọi là "hiệu ứng phản xạ" (reflexivity problem). Cụ thể:

Ad

• Các khuyến nghị do AI tạo ra ngày càng ảnh hưởng đến hành vi của nhà đầu tư.
• Hành vi này đẩy giá theo những cách củng cố cho các kết quả đầu ra trong tương lai của mô hình.
• Vòng lặp phản hồi này có thể tăng cường các giao dịch theo đà, gia tăng sự tập trung của thị trường và tạo ra các mức định giá cực đoan lớn hơn.

Các sự kiện thị trường gần đây đã minh họa cho những rủi ro này. Bernstein đã trích dẫn ví dụ về việc tất toán giao dịch chênh lệch lãi suất đồng Yên (yen carry trade) vào tháng 8 năm 2024 và các trường hợp thông tin sai lệch do AI tạo ra đã nhanh chóng làm dịch chuyển thị trường chứng khoán Mỹ như là những minh chứng cho thấy chiến lược tự động có thể tăng tốc biến động ra sao.

Tác động tổng thể: Rủi ro đuôi lớn hơn

Nhìn chung, các phát hiện cho thấy AI có khả năng làm giảm sự thiếu hiệu quả trung bình của thị trường thông qua việc nghiên cứu và thực thi tốt hơn. Tuy nhiên, mặt trái là nó làm tăng xác suất xảy ra các cú sốc hoặc xáo trộn lớn hơn trong những giai đoạn thị trường căng thẳng.

Nói cách khác, thị trường có thể sẽ chứng kiến mức độ thiếu hiệu quả trung bình thấp hơn, nhưng phải đối mặt với rủi ro đuôi (tail risk) lớn hơn – tức là khả năng xảy ra các sự kiện cực đoan, hiếm gặp nhưng có tác động nghiêm trọng sẽ cao hơn.