Bernstein: AI Cải Thiện Hiệu Quả Thị Trường Nhưng Tăng Rủi Ro Biến Động Cực Đoan

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp thị trường tài chính hoạt động hiệu quả hơn ở nhiều lĩnh vực, nhưng đồng thời cũng tạo ra những rủi ro mới có thể khuếch đại sự biến động và những xáo trộn trên thị trường, theo một ghi chú nghiên cứu từ Bernstein.

AI thúc đẩy hiệu quả thị trường

Ở cấp độ công ty, AI đang cải thiện hiệu quả thị trường bằng cách xử lý các báo cáo tài chính, hồ sơ pháp lý và các bộ dữ liệu thay thế nhanh hơn nhiều so với các nhà phân tích con người. Điều này giúp thu hẹp khoảng cách thông tin, cải thiện quá trình khám phá giá và giảm mức độ bất ngờ về lợi nhuận khi dự báo của các nhà phân tích hội tụ nhanh hơn với kết quả thực tế.

Ngoài việc phân tích nhanh hơn, AI còn đang định hình lại quy trình nghiên cứu. Các quy trình làm việc tự động giúp cắt giảm thời gian cần thiết để xem xét báo cáo thu nhập, cập nhật mô hình tài chính và bắt đầu theo dõi một cổ phiếu mới, cho phép các nhà phân tích bao quát nhiều công ty hơn. Đáng chú ý, phạm vi bao phủ các công ty vốn hóa nhỏ tại các thị trường mới nổi đã tăng mạnh trong năm qua, một xu hướng có thể làm giảm mức định giá cao thường thấy ở các cổ phiếu ít được nghiên cứu.

Rủi ro đồng bộ và biến động gia tăng

Tuy nhiên, việc áp dụng ngày càng nhiều các mô hình AI tương tự có thể tạo ra những lỗ hổng mới. Khi nhiều nhà đầu tư dựa vào các công cụ tương đồng được huấn luyện trên các bộ dữ liệu chồng chéo, các tín hiệu giao dịch có thể trở nên ngày càng đồng bộ. Điều này khuyến khích các vị thế tập trung (crowded positions) và khiến các đợt đảo chiều của thị trường trở nên nghiêm trọng hơn trong các giai đoạn căng thẳng.

Báo cáo của Bernstein chỉ ra các sự kiện thị trường gần đây để minh họa cho những rủi ro này, chẳng hạn như việc tất toán các giao dịch chênh lệch lãi suất đồng Yên (yen carry trade) vào tháng 8 năm 2024 và các trường hợp thông tin sai lệch do AI tạo ra đã làm dịch chuyển thị trường chứng khoán Mỹ trong thời gian ngắn. Những ví dụ này cho thấy các chiến lược tự động và nội dung tổng hợp có thể đẩy nhanh sự biến động trước khi thị trường có thời gian để xác minh thông tin mới.

Ad

Vấn đề "phản xạ"

Một vấn đề khác là cái mà các nhà phân tích gọi là "vấn đề phản xạ" (reflexivity problem), trong đó các khuyến nghị do AI tạo ra ngày càng ảnh hưởng đến hành vi của nhà đầu tư, đẩy giá theo những cách củng cố cho các kết quả đầu ra của mô hình trong tương lai. Vòng lặp phản hồi này có thể:

• Tăng cường các giao dịch theo đà (momentum trades).
• Gia tăng sự tập trung của thị trường.
• Tạo ra các mức định giá cực đoan lớn hơn.

Kết luận: Hiệu quả hơn nhưng rủi ro đuôi lớn hơn

Nhìn chung, các phát hiện cho thấy AI có khả năng làm giảm sự kém hiệu quả trung bình của thị trường thông qua việc nghiên cứu và thực thi tốt hơn. Tuy nhiên, nó cũng làm tăng khả năng xảy ra các cú sốc hoặc xáo trộn lớn trong giai đoạn thị trường căng thẳng. Kết quả là, thị trường có thể sẽ có mức độ kém hiệu quả trung bình thấp hơn nhưng phải đối mặt với rủi ro đuôi (tail risk) lớn hơn.