Nhà báo đoạt giải Nobel Maria Ressa: Cần giới hạn AI ngay lập tức để bảo vệ quyền tự quyết của con người

Nhà báo đoạt giải Nobel Hòa bình Maria Ressa đã đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ rằng nhân loại sẽ đánh mất quyền tự quyết của mình vào tay trí tuệ nhân tạo (AI) nếu không có các quy định pháp lý được ban hành ngay lập tức để giới hạn công nghệ này. Bà khẳng định đây là vấn đề an toàn công cộng, không phải là vấn đề tự do ngôn luận.

Lời kêu gọi hành động khẩn cấp

Trong một cuộc phỏng vấn với Reuters, bà Maria Ressa, người đồng đoạt giải Nobel Hòa bình năm 2021 và hiện là đồng chủ tịch hội đồng khoa học quốc tế của Liên Hợp Quốc về AI, nhấn mạnh sự cấp bách của việc điều tiết AI. Bà cho rằng các công dân phải vận động để gây áp lực lên các chính trị gia trong việc ban hành luật.

"Tôi nghĩ chúng ta đang ở giai đoạn mà nếu điều này không xảy ra, chúng ta sẽ vượt qua điểm giới hạn... (Nó) sẽ vượt ngoài tầm kiểm soát của chúng ta nếu chúng ta không can thiệp ngay bây giờ," bà Ressa nói. Bà cho rằng việc kêu gọi quy định không phải là vấn đề tự do ngôn luận, mà là một vấn đề an toàn công cộng.

Ba làn sóng tác động của AI

Bà Ressa mô tả ba làn sóng mà AI đã tác động đến công chúng trong suốt 70 năm qua:

• Làn sóng thứ nhất: Các nền tảng mạng xã hội chiếm đoạt sự chú ý, gây phân cực xã hội và cô lập các cá nhân.
• Làn sóng thứ hai: Các chatbot "xâm nhập vào sinh học của chúng ta" thông qua sự thân mật giả tạo.
• Làn sóng thứ ba: Các mô hình AI tiên phong (agentic AI) đang trực tiếp tước đoạt quyền tự quyết bằng cách tạo ra những cỗ máy không chỉ giả vờ là con người mà còn hành động thay cho chúng ta.

Ad

Bà cũng bác bỏ lập luận rằng việc điều tiết AI sẽ khiến phương Tây thua trong cuộc đua với Trung Quốc. "Trung Quốc thực sự đặt ra nhiều biện pháp bảo vệ cho công dân của họ hơn là Thung lũng Silicon làm cho phần còn lại của thế giới," bà nói, trích dẫn các giới hạn độ tuổi trên phiên bản TikTok tại Trung Quốc.

Giải pháp và trách nhiệm của Big Tech

Để giải quyết vấn đề, bà Ressa đề xuất một số bước đi cụ thể. Trước hết là buộc các công ty công nghệ phải chịu trách nhiệm về những thiệt hại mà họ đã gây ra. Bà hoan nghênh các vụ kiện tại Mỹ đã khiến Meta Platforms phải chi trả tới 18 tỷ USD trong thập kỷ tới và hạn chế nghiêm ngặt cách thanh thiếu niên sử dụng Facebook và Instagram.

Bà cho rằng các biện pháp giới hạn độ tuổi trên mạng xã hội của EU và Úc là đáng hoan nghênh nhưng chưa đủ, vì chúng không giải quyết "lỗ hổng cơ bản" là các công cụ này cũng gây nghiện cho cả người lớn. "Chúng ta biết điều này có hại, vì vậy bạn nên loại bỏ các tính năng gây nghiện, không chỉ cho thanh thiếu niên, mà cho tất cả chúng ta," bà nhấn mạnh.

Giải pháp dài hạn được bà đề xuất là xây dựng các nền tảng truyền thông vì lợi ích công cộng, nằm ngoài sự kiểm soát của Big Tech. Bà lấy ví dụ về Rappler Communities, một ứng dụng di động do chính hãng tin Rappler của bà phát triển trên giao thức phi tập trung Matrix, tạo ra một không gian kỹ thuật số an toàn cho các cuộc đối thoại thực chất.